suphanabat-coronation-Rabbit-Today-banner

ประเพณีการเฉลิมพระยศเจ้านายแต่โบราณ ถือเอาการสองอย่างเป็นหลัก คือ การอภิเษกอย่างหนึ่ง หมายถึง ผู้มีอำนาจแต่งตั้ง (คือพระเจ้าแผ่นดิน) รดน้ำให้บนศีรษะอันเป็นสัญลักษณ์ของการมอบหมายทั้งยศและหน้าที่ และอย่างที่สองคือ การจารึกพระสุพรรณบัฎ หมายถึง แผ่นทองจารึกพระนามของเจ้านายพระองค์นั้น พระราชทานจากพระหัตถ์ ให้แก่เจ้านายที่ได้รับการเฉลิมพระยศจารึกพระนามพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศ์ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไป

การจารึกพระสุพรรณบัฏ

พระสุพรรณบัฏคือ แผ่นทองคำบางๆ รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีความหนาประมาณ 0.1 เซนติเมตร หรือมากน้อยกว่าตามความเหมาะสมสำหรับจารึกอักษรข้อความลงบนแผ่นทองคำนั้น ส่วนใหญ่จะเป็นพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์ เช่น จารึกพระนาม จารึกพระราชสาส์นที่ทรงส่งไปยังมิตรประเทศ จารึกพระนามสมเด็จพระสังฆราช 

หรือจารึกพระนามพระมหากษัตริย์ใช้ประกอบในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ขนาดความกว้างยาวของพระสุพรรณบัฏขึ้นอยู่กับอักษรหรือข้อความที่จะจารึกสำหรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก การจารึกพระสุพรรณบัฏเป็นของสำคัญอย่างหนึ่งที่ต้องเตรียมไว้ก่อนจะเริ่มงาน เนื่องจากต้องมีการถวายพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระปรมาภิไธย กอนที่จะถวายเครื่องสิริราชกกุธภัณฑ์อื่นๆ และต้องเชิญดวงพระบรมราชสมภพและพระราชลัญจกรประจำรัชกาลขึ้นประดิษฐานบนพระแท่นมณฑลในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

การจารึกบนแผ่นทองคำในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมัยรัตนโกสินทร์

การประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในสมัยรัตนโกสินทร์นั้น ได้ยึดถือตามธรรมเนียมโบราณที่ปฏิบัติกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยาเป็นแบบอย่าง โดยหลังจากสถาปนากรุงเทพฯ เป็นเมืองหลวง ในปี พ.ศ.2325 สถานการณ์บ้านเมืองในขณะนั้นยังไม่สงบเรียบร้อย อีกทั้งอยู่ในช่วงยามศึกสงคราม พระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 1 ทรงกระทำพิธีปราบดาภิเษกอย่างสังเขปก่อน และอีก 3 ปีต่อมา ในปี พ.ศ.2328 เมื่อว่างจากศึกสงครามแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการจัดพระราชพิธีบรมราชาภิเษกอีกครั้งหนึ่งตามแบบแผนโบราณอย่างสมบูรณ์ อันเป็นพระราชพิธีสำคัญที่มีพิธีการหลายขั้นตอน 

ในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกรัชกาลที่ 2 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี เป็นผู้อำนวยการพระราชพิธี เริ่มด้วยการพระราชพิธีจารึกพระสุพรรบัฏ ข้าราชการผู้ใหญ่พร้อมกันที่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ราวเดือน 10 ขึ้น 5 ค่ำ ครั้นได้ฤกษ์โหรลั่นฆ้อง ชาวประโคมประโคมสังข์แตรแลพิณพาทย์อาลักษณ์จารึกพระสุพรรณบัฏพระบรมราชนามาภิไธย

พระบาทสมเด็จพระบรมราชาธิราชรามาธิบดี ศรีสินทรบรมมหาจักรพรรดิราชาธิบดินทร์ธรณินทราธิราช รัตนกาศภาษกรวงษ์ องค์ปรมาธิเบศร์ ตรีภูวเนตวรนายก ดิลกรัตนราชชาติอาชาวศรัยสมุทัยดโรมนต์ สกลจักรวาฬาธิเบนทร์ สุริเยนทราธิบดินทร์ หริหรินทรธาดาธิบดี ศรีสุวิบุลย์คุณอกนิฐ ฤทธิราเมศวรมหันต์ บรมธรรมิการาชาธิราชเดโชไชย พรหมเทพาดิเทพนฤบดินทร์ ภูมินทรปรมาธิเบศร์ โลกเชฐวิสุทธิ รัตนมกุฎประเทศคตา มหาพุทธางกูร บรมบพิตร

เมื่อจารึกพระสุพรรณบัฏแล้ว พระมหาราชครูพราหมณ์เจิมแล้วรัดแผ่นพระสุพรรณบัฏด้วยไหมเบญจพรรณ วางไว้ในหีบทองมี ถุงเยียรบับชั้นนอก ผูกประทับตราประจำครั่ง ตั้งบนพานแว่นฟ้าทองสองชั้นคลุมปักหักทองขวาง ตั้งไว้ในพระอุโบสถ พราหมณ์เบิกแว่นเวียนเทียนสมโภชแล้ว จึงเชิญพานพระสุพรรณบัฏขึ้นพระราชยานกั้นพระกลด ตำรวจแห่เข้าไปตั้งในพระแท่นมงคล

ในสมัยรัตนโกสินทร์ การจารึกพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระปรมาภิไธย และดวงพระบรมราชสมภพ จัดขึ้นในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ซึ่งพิธีจารึกพระสุพรรณบัฏและแกะพระราชลัญจกรประจำรัชกาลเป็นขั้นตอนการเตรียมประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เนื่องจากต้องมีการถวายพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระปรมาภิไภย ก่อนที่จะถวายเครื่องสิริราชกกุธภัณฑ์อื่นๆ และต้องเชิญดวงพระบรมราชสมภพและพระราชลัญจกรประจำรัชกาลขึ้นประดิษฐานบนพระแท่นมณฑลในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกด้วย 

พิธีจารึกพระสุพรรณบัฏจึงต้องหาฤกษ์ที่เป็นมงคลกับองค์ พระมหากษัตริย์ที่จะทรงรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เมื่อโหรกำหนดพระฤกษ์ได้วันจารึกพระสุพรรณบัฏแล้ว ตอนเย็นก่อนถึงวันพระฤกษ์พระสงฆ์ จะเจริญพระพุทธมนต์ ส่วนโหรจะสวดบูชาเทวดา เช้าวันรุ่งขึ้นก่อนเวลาพระฤกษ์ พระราชวงศ์ที่เสด็จเป็นประธานในพิธีจะทรงประเคนอาหารบิณฑบาตแก่พระสงฆ์ เมื่อพระสงฆ์รับพระราชทานฉันแล้ว ประธานในพิธีจุดธูปเทียน เครื่องนมัสการ และทรงศีล จากนั้นจึงเริ่มพระราชพิธีจารึกพระสุพรรณบัฏและแกะพระราชลัญจกรประจำรัชกาล 

ดังนั้น จึงเห็นได้ว่า ธรรมเนียมการปฏิบัติของคนไทยสมัยโบราณนั้นเต็มไปด้วยศรัทธาและความเชื่อในพระพุทธศาสนาที่แฝงอิทธิพลศาสนาฮินดู ขั้นตอนการประกอบพิธีกรรมนั้นล้วนมีระบบปฏิบัติ อันเป็นลักษณะเฉพาะตัวที่มีความหมาย มีความละเอียดอ่อน ควรค่าแก่ความภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง และธำรงรักษาไว้ให้คงอยู่คู่ชาติไทย 

แหล่งข้อมูล: ก่องแก้ว วีระประจักษ์. จารึกพระสุพรรณบัฏ. ศิลปากร ปีที่ 51 ฉบับที่ 4, 2551.

คุรุสภา,องค์การค้า. พระราชพิธีบรมราชาภิเษก. กรุงเทพฯ; บริษัท คอมแพคท์พริ้นท์ จำกัด , 2542.

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2. พิมพ์ครั้งที่ 9 กรมศิลปากร กรุงเทพฯ; ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไอเดีย สแควร์, 2546.