ข่าว

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

Published 3 ก.ย. 2019

By เอกชยา

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

การรอคอยของแฟนพันธุ์แท้โขนพระราชทานกำลังจะสิ้นสุด เมื่อทราบข่าวการกลับมาอีกครั้งอย่างยิ่งใหญ่ ตามแบบฉบับการแสดงโขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ 2562 ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยในปีนี้เสนอตอน ‘สืบมรรคา’ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ระหว่างวันที่ 6 พฤศจิกายน-5 ธันวาคม 2562

‘สืบ’ หมายถึง สืบค้น

‘มรรคา’ หมายถึง หนทาง 

โดยสรุปตามท้องเรื่องของโขนพระราชทานตอน ‘สืบมรรคา’ ก็คือ…การสืบหาหนทางไปยังเมืองลงกานั่นเอง 

เป็นที่ปรึกษาให้กับการแสดงโขนพระราชทานมาโดยตลอด แม้ 6 ปีหลังจะห่างหาย ไม่ได้คลุกวงใน แต่ปีนี้ ครูบิ๊ก-พีรมณฑ์ ชมธวัช ปวารณาตัวเข้ามาช่วยทำงานที่รักนี้อีกครั้ง ในฐานะผู้กำกับภาพศิลป์ และยังเป็นหนึ่งในคณะกรรมการดำเนินงานการแสดงโขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ 2562 ในครั้งนี้

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

Rabbit Today มีโอกาสได้พูดคุยและซักถามถึงเบื้องหลังเบื้องลึกในการทำงานครั้งสำคัญ

“ปีนี้ผมลงมาทำในส่วนของโปรดักชั่น รับหน้าที่เป็นที่ปรึกษาด้านเครื่องแต่งกาย และช่วยดูภาพรวมในส่วนของโปรดักชั่นบนเวที เป็นผู้กำกับภาพศิลป์และเทคนิค คือดูภาพรวมของความสวยงามและเทคนิคที่ใช้ของทั้งเวที หลังจากเว้นระยะไปนานเกือบ 6 ปี ที่เป็นที่ปรึกษาอย่างเดียว มาปีนี้คือลงมาช่วยแบบเต็มตัวอีกครั้งหนึ่ง” ครูบิ๊กเกริ่นนำถึงบทบาทและหน้าที่ในการทำงานโขนพระราชทาน 

ด้วยเพราะโขนเป็นนาฏศิลป์ชั้นสูงอย่างหนึ่งของไทย มีความเป็นมาที่ยาวนาน หลายศตวรรษ แต่ปัญหาก็คือ การแสดงโขนแม้จะน่ายกย่องเพียงใด แต่คนที่ชมโขนรู้เรื่องหาได้น้อยมาก ส่วนใหญ่จะไม่เข้าใจ นี่คือโจทย์ยากที่เขาและคณะกรรมการดำเนินงานต้องขบคิด และตีโจทย์ดังกล่าวให้แตกเพื่อสื่อสารกับคนรุ่นใหม่

“ในการทำงานของผมจะเป็นเหมือนคอมโพรไมซ์ หาจุดสมดุลในการประสานกันระหว่างของเก่ากับของใหม่ จะทำอย่างไรให้นำของเก่าที่เป็นของโบราณมานำเสนอ หาวิธีนำเสนอกับคนดูที่เป็นคนยุครุ่นปัจจุบันซึ่งมีลักษณะเฉพาะ การหาจุดสมดุลคือการอะลุ้มอล่วยกัน ว่าอันไหนควรจะเก็บไว้ แตะต้องไม่ได้ อันไหนควรจะเปลี่ยนตามยุคสมัยและสื่อสารกับผู้บริโภค ถ้ามองในแง่การตลาดก็คือจะนำเสนอยังไงให้คนยุคนี้รับได้ง่ายขึ้น ซึ่งไม่มีอะไรมากหรอกครับ คือทำยังไงให้จังหวะของการแสดงมันเร็วขึ้น

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

“หนึ่ง ต้องเริ่มจากการเลือกตอนที่จะมาเล่น โขนคือการนำเรื่องรามเกียรติ์มาแสดง ซึ่งมีอยู่ด้วยกันหลายตอน เราต้องเลือกตอนที่เร้าใจ ดูสนุก ไม่ยืดยาด ไม่หนืด ซึ่งปีนี้เราเลือกตอนที่ชื่อว่า ‘สืบมรรคา’ ในภาษาอังกฤษใช้ชื่อว่า ‘The Adventure of Hanumarn’ แค่ฟังแล้วก็รู้เลยว่าต้องสนุก เพราะจะไม่เอิงเอยมาก ผู้ช้าย…ผู้ชาย คาแร็กเตอร์ของตอนนี้มีผู้ชายเป็นตัวเอก แล้วก็ตะลุยเดินทางไปเจออุปสรรค เจอยักษ์ก็ฆ่ายักษ์ รบๆๆๆ

“จังหวะการแสดงที่เป็นฉากรบนั้น Tempo ของมันจะเร็วครับ ไม่เป็นนางใน ไม่เหนียมอาย เพราะพอเป็นหนุมานปุ๊บ จังหวะเอย เพลงเอย จะเร็วขึ้น ตอบโจทย์คนยุคนี้ที่ต้องการดูอะไรที่เร้าใจหน่อย จะได้ไม่หลับ เพราะเด็กดูรำเฉื่อยๆ กันไม่ค่อยไหว แต่ใช่ว่าจะไม่มีเลย เรายังมีท่ารำสวยงาม กระบวนท่าโบราณ และเป็นรำแบบฉายเดี่ยวที่สวยจริงๆ ดูไม่เบื่อ นอกจากจะบรรจุเพลงที่จังหวะเร็วเข้าไปแล้ว เรายังต้องทำบทใหม่ ต้องตัดทอนให้กระชับ”

และที่แฟนประจำโขนพระราชทานคาดหวัง นั่นคืออารมณ์ขัน ซึ่ง ‘สืบมรรคา’ ในปีนี้ก็มีอยู่

“เรามีครบทุกรสละครับ ในคราวนี้สืบมรรคาก็มีช่วงหนึ่งที่เป็นตลกหลวงออกไปเล่นเหมือนครั้งก่อนๆ ขำๆ ออกมาแทรก”

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

ส่วนจะมีเรื่องล้อเลียนการเมืองเหมือนเดิมไหม เขาเลี่ยงตอบว่า

“มีล้อเลียนครับ แต่ไม่รู้ว่ามีล้อเลียนการเมืองหรือเปล่า เอาเป็นว่าตลกแล้วกัน (หัวเราะ)”

พูดถึงเชิงโปรดักชั่นโดยเฉพาะเทคนิคพิเศษซึ่งเป็นหน้าที่งานของครูบิ๊กโดยตรง “การเปลี่ยนฉากก็ต้องคิดเทคนิคที่จะนำเสนอในเชิงโปรดักชั่นดีไซน์ ต้องมีฉากที่เคลื่อนที่ได้ เคลื่อนไหวได้ มีแมคคานิก มีกลไกฝังอยู่ ให้เคลื่อนตัวได้บ้าง ไม่ใช่ฉากนิ่งๆ เสียทั้งหมด มันต้องหาเทคนิค หากลเมล็ดมาหลอกล่อคนดูให้ไม่หลับ และจำเป็นต้องกระชับ ให้การแสดงในฉากๆ หนึ่งไม่เกิดช่องว่างจนคนดูน่าเบื่อ ตรงนี้ละเป็นหน้าที่ของผม”

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

แม้วันนี้จะยังไม่มีภาพฉากจริงตามที่เล่าออกมาให้ได้เห็น แต่ Rabbit Today มีโอกาสได้ภาพเครื่องแต่งกายนักแสดง ซึ่งต้องยอมรับว่ามีความวิจิตรสวยงาม และถือเป็นเอกลักษณ์ของโขนพระราชทาน ผ่านฝีมือของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ

“ผมช่วยผลิตแพตเทิร์น แต่ในส่วนของงานปักเป็นหน้าที่ของโรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดา และศูนย์ศิลปาชีพสีบัวทอง จังหวัดอ่างทอง”

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

ที่สะดุดตามากที่สุดคงจะเป็นผ้าสไบ ที่มีความละเอียดและวิจิตรในลายปัก เห็นสวมใส่โดยตัวละครยักษีในรูปโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ 

“ยักษ์ตนนั้นใช่ไหมครับ นั่นเป็นยักษ์ผู้หญิงนะ แต่ใช้ผู้ชายแสดง ชื่อนางอังกาศตไล ซึ่งเราใช้เป็นผู้ชายแสดงเป็นบทบาทผู้หญิง ตัวละครตัวนี้จะเป็นตัวละครที่แปลก นานน้านจะมีคาแรกเตอร์นางยักษีโผล่มาบนเวทีโขน ซึ่งตามเรื่องรามเกียรติ์จะมีอยู่เพียงไม่กี่ตัวเท่านั้นละครับ และตัวนี้โดดเด่นเพราะมีกระบวนรบที่สนุก ตลก มีความขบขัน มีฉากหนุมานรบกับนางอังกาศตไล ด้วยความซุกซนขี้เล่นของหนุมานจึงมีความทะเล้น เช่น บีบตูด บีบนม ดูอ้อร้อ ทำทะเล้น นางยักษ์ก็จะอายนั่นนี่โน่น แต่ตอนหลังก็ตายนะ เพียงแต่ขณะที่เข้าไปต่อสู้ก็จะแอบบีบนมนางยักษ์ มีร้องกรี๊ด ในขณะที่คนดูขำแต่ก็มีความดุดัน

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

“นางอังกาศตไลจึงเป็นตัวละครที่แปลก และได้รับเลือกให้เป็นโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ด้วย ไม่เด่นจริงไม่ได้ขึ้นโปสเตอร์หรอกนะครับ ซึ่งในกระบวนท่ารำระหว่างการต่อสู้กับหนุมาน เรายังมีท่ากระบวนรบที่ถ่ายทอดกันมาจากโบราณ ทำให้การรบดูสนุก ได้ครูซึ่งเป็นศิลปินแห่งชาติมาช่วยออกแบบท่วงท่ายากๆ เช่น การขึ้นลอยพิเศษ ต่อตัวขึ้นไปเหยียบอยู่บนไหล่ ซึ่งปกติเขาไม่ทำกันเพราะมันยากมาก และท่านี้เคยสาบสูญไปสักประมาณ 50-60 ปีแล้ว ไม่มีใครทำเลยในประเทศไทย แต่มีครูที่เก่ง ซึ่งตอนนี้ท่านอายุมากแล้ว ชื่อครูประสิทธิ ปิ่นแก้ว

“ท่านเล่าว่าตนเองเคยเห็นว่าครูโขนเขาทำ และตัวท่านเองก็เคยทำเมื่อตอนเด็ก ยังวัยรุ่น แต่หลังจากนั้นอีก 60 ปี ไม่มีปรากฏว่าใครทำได้อีกเลย ครูประสิทธิท่านเป็นครูทางลิง อันนี้ละถือเป็นไฮไลต์ที่ต้องจับตามอง มันยากมากจริงๆ ครับ แต่นักแสดงก็สามารถทำได้ และถือเป็นการรื้อฟื้นท่าเก่าที่หายสาบสูญไปนานแล้วให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

“นักแสดงใช้เวลาฝึกท่าขึ้นลอยนี้นานหลายเดือนครับ เราต้องใช้คนที่แข็งแรง ฐานต้องเป็นคนตัวใหญ่ และข้างบนตัวเล็ก หาคนที่พร็อพเอชั่นรับกัน เพราะถ้าข้างบนตัวใหญ่เกินก็ขึ้นไม่ได้”

นอกจากนี้ยังมีไฮไลต์อีกอย่างหนึ่งที่อยากให้จับตามอง นั่นคือกระบวนท่ารำฉุยฉายทศกัณฑ์ลงสวน

“อีกอันหนึ่งที่อยากให้ทุกคนได้ดูคือรำฉุยฉายทศกัณฐ์ลงสวน เป็นโซ่โล่เดี่ยว ที่ตัวทศกัณฐ์ซึ่งเป็นยักษ์จะแต่งตัวหล่อมาก และใส่หัวโขนสีทอง (ปกติหน้าโขนทศกัณฑ์เป็นสีเขียว) เขาจะแต่งตัวมารำฉุยฉาย หน้าเขาจึงหล่อมากจนกลายเป็นทอง นี่เป็นช่วงเดียวที่ทศกัณฑ์จะใส่หน้าทองแสดงโขน และเป็นกระบวนรำโบราณของเขา มีคาแรกเตอร์ชัดเจน นอกจากใส่หัวทองแล้วยังมีพาดบ่า มือคล้องพวงมาลัยด้านหนึ่ง และอีกด้านถือพัดด้ามจิ้ว เป็นพัดลงรักปิดทอง ที่มีความบูทีก ดูเจ้าเสน่ห์มากครับ พริ้มเลยเชียวละ บวกกับกระบวนท่ารำที่สวยงามมาก เราก็มีจัดให้ดูแบบสวยๆ กันเลยบนเวที”

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

สุดท้ายครูบิ๊กอยากฝากให้ติดตามโขนพระราชทานตอน ‘สืบมรรคา’ โดยเฉพาะกับคนไทยรุ่นใหม่

“ฝากเชิญมาดูสำหรับคนที่รักโขนและรู้จักอยู่แล้ว หรือไม่เคยดูโขนมาก่อน ก็อยากให้ชวนมาหาประสบการณ์ใหม่ สำหรับคนรุ่นใหม่ที่ไม่เคยดูโขนก็อยากให้มาลองดูเพื่อหาประสบการณ์ใหม่ๆ รับรองการแสดงครั้งนี้น่าตื่นตาตื่นใจ และจะได้เป็นที่ภาคภูมิใจว่าเราเป็นคนไทย เราควรจะรู้จักศิลปวัฒนธรรมของชาติไทย และนี่ถือเป็นงานของสมเด็จพระราชชนนีพันปีหลวง เป็นงานที่สุดยอดของแผ่นดินอยู่แล้ว ถ้าคุณไม่ดูตอนนี้ก็ไม่รู้ว่าจะได้ดูตอนไหน”

สืบมรรคา โขนพระราชทาน ในพระบรมราชชนนีพันปีหลวง,Rabbit Today

ย้ำอีกครั้งว่าการแสดงโขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ 2562 ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตอน ‘สืบมรรคา’ จะเปิดการแสดง ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ระหว่างวันที่ 6 พฤศจิกายน-5 ธันวาคม 2562 นี้ 

Rabbit Today จะนำเบื้องหลังเบื้องลึก และภาพการแสดงจริงมานำเสนอในโอกาสต่อไป



Advertising