เรื่องเด่น

ถ้าคุณคือหนึ่งใน ‘มนุษย์เงินเดือนที่เครียด’ ลองใช้ศิลปะบำบัดดู

Published 14 ม.ค. 2019

By Rabbit Today

Art-Therapy-scoops-Rabbit-Today-banner-1

เชื่อว่าคุณต้องเคยได้ยินคำกล่าวทำนองนี้ “ศิลปะพูดในสิ่งที่ถ้อยคำไม่สามารถอธิบายได้" หรือ "ภาพวาดคือบทกวีที่ไร้คำพูด" บ่งบอกถึงนัยสำคัญบางอย่างที่ซ่อนอยู่ใน ‘ศิลปะ’

ก่อนจะมีการประดิษฐ์คิดค้นตัวอักษร เดิมทีมนุษย์ใช้ศิลปะเพื่อบันทึกเรื่องราวต่างๆ ผ่านภาพวาดสีบนผนังถ้ำ ก่อนที่ศิลปะจะถูกพัฒนาและต่อยอดความสร้างสรรค์จนสามารถจำแนกออกเป็นแขนงต่างๆ

สุนทรียศาสตร์แห่งศิลปะไม่ได้ถูกจำกัดอยู่เพียงแค่ความสวยงามและความบันเทิงเท่านั้น เพราะต่อมาศิลปะถูกนำมาใช้ในแวดวงจิตวิทยา รู้จักกันในชื่อ ‘ศิลปะบำบัด’ หรือ Art Therapy ซึ่งเป็นศาสตร์ที่ใช้เยียวยามนุษย์มาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19

ในต่างประเทศให้ความสนใจศิลปะบำบัดมานานแล้ว สถาบันการศึกษาชั้นนำของโลกหลายแห่งเปิดสอนหลักสูตรดังกล่าว ส่วนในประเทศไทยเองเริ่มมีผู้ให้ความสนใจบ้าง เพียงแต่ยังไม่นิยมแพร่หลายนัก

นี่คืออีกหนึ่งการบำบัดทางเลือกที่น่าสนใจและสามารถปรับใช้ให้เข้ากับคนทุกวัย แม้แต่ ‘มนุษย์เงินเดือน’ หรือคนวัยทำงานก็สามารถใช้ศิลปะบำบัดผ่อนคลายความตึงเครียดจากการทำงานได้ด้วย

ตาม Rabbit Today มาทำความรู้จักกับศิลปะบำบัดให้มากขึ้นกันดีกว่า!

ศิลปะบำบัด…ศิลปะเพื่อชีวิต Art Therapy,สกู้ป,Rabbit Today

ทำความรู้จักศิลปะบำบัด

ศิลปะบำบัด ไม่ใช่เพียงแค่การวาดรูประบายสีเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการปั้น การตัดปะภาพ การเขียน การถ่ายภาพ การฟังเสียงดนตรี การเย็บปักถักร้อย และการสร้างสรรค์งานออกแบบด้วยเครื่องมือดิจิทัล ฯลฯ เทคนิคเหล่านี้จะช่วยให้นักจิตวิทยาและนักศิลปะบำบัดสามารถ 'ถอดรหัส' อารมณ์และความรู้สึกของผู้วาดออกมาได้ เพื่อหาแนวทางในการรักษาต่อไป

กระบวนการเหล่านี้สามารถช่วยส่งเสริมพัฒนาการของเด็กออทิสติก ผู้ป่วยซึมเศร้า ผู้สูงอายุ รวมทั้งกลุ่มวัยทำงานที่มีอาการเครียด ซึ่งหากไม่ผ่อนคลายความตึงเครียดอาจนำไปสู่โรควิตกกังวลและโรคซึมเศร้าได้ในที่สุด แต่ทั้งนี้หากคุณไม่ได้มีอาการใดๆ ก็สามารถใช้ศิลปะในการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ ส่งเสริมการแสดงออกด้านอารมณ์เชิงบวกเพื่อช่วยให้สื่อสารกับผู้อื่นดียิ่งขึ้นได้เช่นกัน

ส่วนคำว่า 'Art Therapy' ได้รับการบัญญัติขึ้นครั้งแรกในปี 1950 โดย Margaret Naumburg นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน โดยใช้ภาพวาดในการสื่อสารทางอารมณ์และความรู้สึกกับคนไข้ พร้อมทั้งประยุกต์ให้เข้ากับการรักษาแบบจิตวิทยา จึงทำให้การรักษาแขนงนี้เริ่มได้รับความนิยม แต่หากย้อนกลับไปก่อนหน้านี้ก็มีจิตแพทย์ นักจิตวิทยา และพยาบาลชื่อดังหลายคน ที่ริเริ่มนำศิลปะมาใช้ในการรักษาและบำบัดอาการของผู้ป่วย

ศิลปะบำบัด…ศิลปะเพื่อชีวิต Art Therapy,สกู้ป,Rabbit Today

ศิลปะบำบัดช่วยใครได้บ้าง

ข้อมูลจาก นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นแห่งศูนย์วิชาการ Happy Home ระบุว่า ศิลปะบำบัดเป็นได้ทั้งการบำบัดด้วยชิ้นงานศิลปะ ผ่านการได้ดู ได้ชม ได้ฟัง และลงมือทำ หรือใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการบำบัด โดยไม่ได้เน้นที่ผลงานศิลปะ แต่เน้นกระบวนการในการบำบัดรักษา

ทั้งนี้ สถาบันวิจัยมะเร็งแห่งหนึ่งในประเทศอังกฤษได้ศึกษาวิจัยกลุ่มผู้ป่วยโรคมะเร็งที่ต้องเข้ารับเคมีบำบัด ซึ่งส่วนใหญ่จะมีอาการกังวลทั้งต่อวิธีการรักษา ผลการรักษา และผลข้างเคียง

ผู้วิจัยจึงแบ่งคนไข้ออกเป็นกลุ่มต่างๆ และทดลองให้ฟังเสียงดนตรี ดูภาพศิลปะ และไม่ทำอะไรเลยระหว่างเข้ารับการรักษา ผลปรากฏว่ากลุ่มที่ฟังเสียงดนตรีนั้นมีอาการเครียดน้อยที่สุด รองมาคือกลุ่มที่ดูภาพศิลปะ ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้ฟังเสียงดนตรีหรือชมภาพศิลปะใดๆ เลยจะมีความเครียดและกังวลมากที่สุด

โรงพยาบาลในต่างประเทศจึงมักติดภาพศิลปะหรืองานประติมากรรมไว้ เพื่อใช้เป็นกลยุทธ์ในการเยียวยาผู้ป่วย นอกจากนี้ผลศึกษายังบอกว่า การให้คุณแม่ฟังเพลงเบาๆ สัก 30 นาทีก่อนคลอดจะทำให้คลอดง่ายขึ้น ส่วนคนไข้ที่เข้ารับการผ่าตัดก็จะใช้เวลาไม่นานในการพักฟื้น

นอกเหนือจากการคลายความกังวลต่อโรคต่างๆ แล้ว ศิลปะบำบัดยังถูกนำมาใช้ช่วยเด็กๆ ที่ถูกทารุณกรรมทั้งทางร่างกายและจิตใจ รวมทั้งยังช่วยส่งเสริมพัฒนาการของเด็กออทิสติก อีกทั้งยังช่วยฟื้นฟูผู้ที่ประสบภาวะความเครียดจากเหตุสะเทือนใจ หรือที่เราเรียกกันว่าโรค PTSD เช่น ผู้ที่สูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก ผู้ที่ประสบภัยธรรมชาติและภัยพิบัติ รวมทั้งผู้ที่ผ่านการสมรภูมิรบ เช่น เหยื่อสงคราม ทหารผ่านศึก เป็นต้น

ศิลปะบำบัด…ศิลปะเพื่อชีวิต Art Therapy,สกู้ป,Rabbit Today

คุยกับ ‘มูลนิธิศิลปะบำบัด’

Rabbit Today ได้มีโอกาสพูดคุยกับ พญ.พัชรินทร์ สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง ผู้ร่วมก่อตั้งและเลขาธิการแห่งมูลนิธิศิลปะบำบัด (Art Therapy Foundation) องค์กรสาธารณประโยชน์ ที่มุ่งทำกิจกรรมศิลปะเชิงบำบัดเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ที่ได้รับผลกระทบทางจิตใจจากความเจ็บป่วย หรือเหตุการณ์ร้ายแรงในชีวิต รวมทั้งส่งเสริมให้ใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการบำบัดฟื้นฟูจิตใจ ซึ่งน่าจะช่วยให้หลายคนเข้าใจ ‘ศิลปะบำบัด’ มากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ยังเป็นหน่วยงานที่เปิดให้ผู้สนใจติดต่อเพื่อขอเข้ารับการบับัดได้ เนื่องจากเป็นศูนย์รวมของนักศิลปะบำบัด

Rabbit Today: จริงๆ แล้วศิลปะบำบัดคืออะไรกันแน่ และช่วยแก้ปัญหาเรื่องใด

พญ.พัชรินทร์: ศิลปะบำบัดเป็นเครื่องมือในการเยียวยาอารมณ์และจิตใจค่ะ อาศัยการถ่ายทอดสิ่งที่รู้สึกอยู่ข้างใน ไม่ว่าจะเป็นความคับข้องไม่สบายใจหรือความโกรธ โดยจะสื่อสารออกมาเป็นงานศิลปะ แล้วเราก็จะมาทำความเข้าใจกันว่ามันคืออะไร เพราะหลายๆ ครั้ง บางคนอาจรู้สึกไม่สบายตัว ไม่สบายใจ แต่บอกหรืออธิบายออกมาไม่ได้ว่ากำลังคิดและเครียดเรื่องอะไร แต่พอมาทำศิลปะบำบัด ความอัดอั้นจะออกมาอยู่บนกระดาษให้เราเห็น นักศิลปะบำบัดก็จะเริ่มตั้งคำถามเพื่อให้เข้าใจสิ่งที่อยู่ในตัวผู้วาดมากขึ้น และมองหาว่ามีทางออกเพื่อจะได้คลี่คลายปัญหา นี่คือกระบวนการของศิลปะบำบัดแบบทั่วไปค่ะ

Rabbit Today: กลุ่มเป้าหมายที่หันมาใช้ศิลปะบำบัด

พญ.พัชรินทร์: ใช้ได้ตั้งแต่เด็กจนถึงคนสูงอายุ คนที่มาใช้ศิลปะเชิงบำบัดมีตั้งแต่อายุ 3 ขวบถึงอายุ 88 ปีเลยค่ะ ไม่ว่าใครก็ตามที่มีปัญหาด้านอารมณ์และจิตใจสามารถใช้ได้หมด แม้แต่เด็กที่มีพัฒนาการล่าช้า สมาธิสั้น เด็กออทิสติก ก็สามารถนำศิลปะบำบัดมาใช้ดูแลอารมณ์และพฤติกรรมของเขาได้ เพื่อนำไปสู่ความเข้าใจพัฒนาการ ช่วยส่งเสริมกระบวนการเยียวยาอารมณ์และความรู้สึกของเด็กพิเศษ เช่น เมื่อนักศิลปะบำบัดให้น้องๆ วาดรูป ก็อาจสังเกตเห็นปัญหาเรื่องกล้ามเนื้อที่ไม่แข็งแรง ก็อาจจะออกแบบกระบวนการต่างๆ เพื่อฝึกการทำงานของกล้ามเนื้อมือ

Rabbit Today: ศิลปะบำบัดฉบับพนักงานออฟฟิศ

พญ.พัชรินทร์: คนวัยทำงานก็สามารถใช้ศิลปะบำบัดได้เช่นกัน เนื่องจากชีวิตประจำวันของบรรดาพนักงานออฟฟิศอาจไม่ค่อยได้มีโอกาสดูแล ‘ข้างใน’ ของตัวเองเลย ทำแต่งานทั้งวัน ต้องเผชิญกับความเครียดเพราะต้องเร่งทำงานให้เสร็จตามกำหนดและเป้าหมาย ซึ่งศิลปะบำบัดจะมีส่วนช่วยให้กลุ่มนี้หันมาดูแลสุขภาพจิตของตัวเองมากยิ่งขึ้น เพื่อให้ช่วยจัดการกับอารมณ์และความรู้สึกของตัวเองได้

Rabbit Today: ขั้นตอนในการเข้ารับศิลปะบำบัดต้องทำอย่างไรบ้าง

พญ.พัชรินทร์: พอมาเจอกันครั้งแรก เราจะสอบถามถึงปัญหาว่าอยากให้ช่วยเรื่องอะไร อยากบรรลุเป้าหมายตรงไหน อยากให้อะไรคลี่คลาย และจะมีการประเมินความสามารถในการแสดงออกค่ะ เช่น คนที่มีอาการซึมเศร้าบางคนอาจไม่ค่อยพูด ไม่ค่อยอยากแสดงออก เมื่อนำกระดาษให้วาดรูป ก็อาจจะขีดแค่เส้นเดียวหรือ 2 เส้น

เมื่อนักศิลปะบำบัดทราบข้อมูลเบื้องต้นแล้ว ก็จะออกแบบกระบวนการศิลปะเชิงบำบัด เตรียมอุปกรณ์ที่เหมาะสมซึ่งจะสามารถเข้าถึงสิ่งที่อยู่ภายในจิตใจของเขาได้ สังเกตความเชื่อมโยงเพื่อนำไปสู่จุดคลี่คลาย

Rabbit Today: ระหว่างการบำบัดจำเป็นหรือไม่ว่าต้องวาดรูปเพียงอย่างเดียว

พญ.พัชรินทร์: ส่วนหนึ่งคือการวาดรูป แต่ไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไปค่ะ เพราะผู้มารับบริการบางคนพูดไม่ได้ แต่ศิลปะสามารถทำงานกับคนที่ไม่สามารถพูดออกมาได้ เพราะศิลปะเปรียบเสมือนอีกภาษาหนึ่งค่ะ ไม่ว่าเขาจะเล่าได้หรือไม่ได้ แต่อย่างน้อยต้องเล่าเป็นศิลปะได้แน่นอน เพราะฉะนั้น กระบวนการไม่ได้จำกัดว่าเจอกันครั้งที่ 1 ต้องวาดรูประบายสีน้ำ ครั้งที่ 2 ต้องปั้นดิน ต้องประเมินแล้วแต่บุคคลค่ะ

ส่วนคนที่เล่าได้ เมื่อมาถึงวันแรกอาจเล่าว่ามีปัญหาแบบนี้นะ แต่พอทำศิลปะบำบัดจริงๆ อาจพบว่าเรื่องที่เขาเล่าเป็นเพียงผลลัพธ์ของเรื่องที่เกิดขึ้นเมื่อ 10 ปีก่อนต่างหาก ซึ่งถ้าไม่ทำศิลปะบำบัดก็ไม่สามารถรู้ได้เลยว่ามันมีความเชื่อมโยงกับอะไรบางอย่างที่เคยเกิดขึ้นในอดีต ดังนั้นถ้าไม่แก้ที่ต้นเหตุปัญหาที่เขามีอาจไปแสดงอาการอย่างอื่นอีกในอนาคต

Rabbit Today: หากใครที่ได้อ่านบทความนี้แล้วพบว่าตนเองมีปัญหา และต้องการเข้ารับการรักษาด้วยศิลปะเชิงบำบัด ต้องทำอย่างไร

พญ.พัชรินทร์: หากอยากใช้บริการ ต้องติดต่อมาทางมูลนิธิฯ ก่อนค่ะ เราจะขอข้อมูลเบื้องต้น เพื่อมองหานักศิลปะบำบัดที่เหมาะสมในแต่ละเคส โดยแต่ละคนจะมีความเชี่ยวชาญและถนัดแตกต่างกัน ซึ่งนักศิลปะบำบัดที่จะมาให้คำแนะนำได้นั้นต้องจบด้านนักศิลปะบำบัดโดยเฉพาะค่ะ เพราะต้องมีความรู้เรื่องศิลปะและจิตวิทยาควบคู่ด้วย ต้องเรียนและผ่านการฝึกงานด้านนี้ สำหรับนักศิลปะบำบัดในประเทศไทยนั้น มีน้อยมากค่ะ อาจไม่ถึง 30 คนด้วยซ้ำ…

DID -YOU-KNOW-logo

ศูนย์และสถาบันเกี่ยวกับศิลปะบำบัดในกรุงเทพฯ

  • สมาคมนักศิลปะบำบัด (ประเทศไทย)
    พิกัด: ตึกรีเจ้นท์เฮ้าส์ อาคาร 2 ชั้น 5
    เว็บไซต์: www.arttherapy.or.th
    โทร.
    063-251-3526
  • Happy Home Clinic
    พิกัด: ศูนย์การค้าเซ็นทรัลพลาซา แจ้งวัฒนะ ชั้น 7
    เว็บไซต์: www.happyhomeclinic.com
  • สถาบันศิลปะบำบัดในแนวทางมนุษยปรัชญา
    พิกัด: 176 ถ.จรัญสนิทวงศ์ 7/1
    เว็บไซต์: www.arttherapythai.com