เรื่องเด่น

หนีให้พ้น…คนหลงทาง

Published 4 เม.ย. 2019

By Rabbit Today

Dunning-Kruger-Effect-scoop-Rabbit-Today-banner

เราเชื่อว่าเทคโนโลยีข้อมูลข่าวสารที่เกิดขึ้นจากแพลตฟอร์มหลากรูปแบบ ทำให้คนเฉลียวฉลาดขึ้น แต่ในเวลาเดียวกันเทคโนโลยีก็เป็น ‘ดาบสองคม’ ที่ทำให้คนได้รู้เรื่องราวต่างๆ แบบ ‘ถูก’ และ ‘ผิด’

…ทหารหนุ่มไฟแรง ผู้ออกลาดตระเวนในเขตแดนรบเก่า และมั่นใจว่าเมื่อยุคสงครามได้หายไปจากโลกแล้ว กับดักระเบิดมันก็ต้องหายไป หรือถ้ายังมีก็ต้องด้านไปตามกาลเวลา แต่ทหารแก่ทักว่าไม่จริง ทหารหนุ่มเดินไปกลางดง…บึ้ม

…เพื่อนเอได้ฟังเพื่อนบีที่บอกด้วยความจริงใจว่า ตัวละครในเกมนี้แพ้ทางตัวละครอีกตัว แต่เพื่อนเอกลับบอกว่าเมื่อในเวอร์ชั่นหนังมันเก่งที่สุด ในเกมก็ต้องไม่ต่างกัน สุดท้ายเอาลงไปเล่น แพ้กระจาย ทีมฉิบหายและมองบน

…ทิศทาง นโยบาย หรือแผนการตลาดจากใครสักคนที่พกพามาด้วยความมั่นใจจากที่เก่า เดินเข้ามาในวงธุรกิจใหม่ และคิดจะ Replace ความคิดเดิมลงไป โดยไม่ฟังสิ่งที่ความเป็นจริงในปัจจุบันมันเป็นคนละเรื่อง สุดท้ายพัง

…จิ้งจกทัก ยังต้องชะงัก แต่ทำไมคนบางกลุ่มต้องเจ็บไปแล้วครั้งหนึ่ง ก็ยังหาเรื่องให้เจ็บตัวได้อีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ก็ไม่ได้รู้สึกว่าความเจ็บนั้นๆ คือ ประสบการณ์และต้องเรียนรู้จากความจริงที่แท้ทรู

ก่อนอื่น ต้องบอกก่อนว่า ประเภทของคนที่ยึดมั่นหรือเชื่อมั่นในตัวเอง ไม่ใช่พวก Design Thinking แบบที่ Rabbit Today เคยนำเสนอไปก่อนหน้านี้หลายฉบับ เพราะนั่นคือ ประเภทของคนที่คิดหาสิ่งใหม่ๆ จากความคิดนอกกรอบสไตล์นักสังเกตการณ์ ผู้ช่างรู้ ช่างถาม และช่างสงสัย ไม่ใช่ผู้ที่ยึดลอกชุดความคิดเก่าๆ หรือเชื่อข้อมูลที่ไม่แน่นอน แล้วก็มาประจานตนเองว่า ‘ฉันรู้’ แต่จริงๆ แล้ว ‘ฉันโง่’

อย่างที่บอกเทคโนโลยีก็เหมือนดาบสองคม คนบางคนรู้ในสิ่งที่ไม่ใช่ แต่มาบอกต่อว่า ‘ใช่’ ซึ่งปัญหานี้เกิดขึ้นเยอะมากในสังคมยุคปัจจุบัน ที่รับข้อมูลข่าวสารมาจากหลากหลายแหล่ง แต่กลับไม่ได้กรองว่าสิ่งใดจริงหรือเท็จ

ความน่ากลัวที่สุดของการได้อยู่กับคนในสังคมที่มีความคิดเช่นนี้ อาจจะนำมาสู่ผลลัพธ์ที่ไม่ดีนัก ยิ่ง ‘คนรู้แบบผิดๆ แต่ดันมีจำนวนมาก’ ก็จะนิยามตัวเองให้กลายเป็น ‘คนถูก’

ส่วน ‘คนที่ถูก’ พอไปอยู่ในกลุ่มที่เต็มไปด้วยคนแบบนี้ คุณจะกลายเป็น ‘คนผิด’ ไปโดยปริยาย

สำหรับเรื่องที่กล่าวมานี้ ต้องบอกว่าไม่ใช่เรื่องเล่นๆ แต่กำลังเป็นปัญหาใหญ่ขององค์กร สังคม หรือแม้แต่ผู้คนทั่วไปที่กำลัง ‘หลง’ ไปกับสิ่งที่ไม่รู้ แต่คิดว่าตนเองรู้ สิ่งที่คิดว่าไม่ผิด แต่จริงๆ แล้วมันผิด ซึ่งหากไปเทียบดูตามทฤษฎีแห่งโลกตะวันตกแล้ว ก็น่าจะเกี่ยวโยงกับแนวคิดสุดอิมแพคหนึ่งที่เรียกว่า ‘Dunning Kruger Effect’

…แล้วทฤษฎีนี้เกิดขึ้นมาได้อย่างไร?

‘Dunning Kruger effect’ อาการของคนไม่เก่ง ที่มักมั่นใจว่าตัวเองเก่งแล้ว หรือเรียกแบบแรงๆ หน่อย คือ ‘คุณสมบัติของคนโง่ที่อวดฉลาด’ ถูกคิดค้นขึ้นโดย David Dunning และ Justin Kruger ที่ค้นคว้าและวิจัยพฤติกรรมของคนฉลาดกับคนไม่ค่อยฉลาด ผ่านเหตุการณ์บังเอิญหนึ่งที่พวกเขาได้รับทราบ

ปี 1995 มีหนึ่งเหตุการณ์หนึ่งที่เรียกว่า ‘อาชญากรสุดงี่เง่า’ จากเมือง Pittsburgh ประเทศสหรัฐอเมริกา โดยนาย McArthur Wheeler ชายรูปร่างสูงใหญ่แบบเห็นครั้งเดียวก็จำได้ถ้าเจออีก ควงปืนเข้าไปปล้นธนาคารตอนกลางวันแสกๆ ถึง 2 แห่งอย่างต่อเนื่อง ที่สำคัญคือ ‘เขาปล้นแบบไม่ใส่หน้ากากอำพรางใบหน้าด้วย’

…และมันจะรอดได้ยังไง

ก็ใช่ล่ะฮะ มันไม่รอดอยู่แล้ว เพราะไม่ทันข้ามวัน นายคนนี้ก็โดนจับโดยละม่อม แต่ความงี่เง่าที่ไม่รู้จะฮาหรือน่าสงสารดี คือ นายคนนี้ดันคิดว่า ทำไมตัวเองถึงถูกจับ แล้วก็ถามตำรวจด้วยว่า “รู้ได้ยังไงว่าเขาเป็นใคร เพราะก่อนปล้นเขาได้เอามะนาวมาถูหน้าแล้ว กล้องวงจรปิดจึงไม่น่าจะจับภาพหน้าของเขาได้” 

เหตุการณ์นั้นทำเอาตำรวจงงกันเป็นไก่ตาแตก และพอตำรวจถามว่าทำไมถึงคิดแบบนั้น เจ้าตัวก็ตอบอย่างภาคภูมิใจว่า “ก็ผมเคยได้ยินว่า…น้ำมะนาวใช้เป็นหมึกล่องหนได้” (เอากับมันสิ)

อันที่จริง คนที่เชื่อในสิ่งที่ตัวเองเชื่อ มันก็ไม่ใช่เรื่องผิดอะไรหรอกครับ แต่ประเด็นคือ สิ่งที่เราเชื่อมันเป็นสิ่งที่ถูกต้องหรือไม่ เรากลั่นกรองมันหรือยัง หรือเราคิดว่ายังไงสิ่งที่ตัวเองได้รับรู้ว่าคือบรรทัดฐานที่แท้จริง ถ้าเป็นแบบนั้น นี่คือ ‘การหลงทาง’ ที่ให้อภัยได้ยาก

ในมิติของปรัชญาและความรู้นักปรัชญาผู้ลุ่มลึกเช่น ‘ขงจื๊อ’ มักชี้แนะเสมอว่า ‘ความรู้ที่แท้จริงคือการรู้ว่าตัวเองไม่รู้’ เพราะในโลกยามนี้ ไม่มีอะไรน่ากลัวไปกว่าการไม่ตระหนักว่าตนเองต้องรู้เพิ่ม เพราะตนขาดความรู้ ขาดข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวใหม่ๆ

เหมือนบุคคลสำคัญที่มีลักษณะพิเศษเช่นนี้คนหนึ่ง อย่างนายโดนัลด์ ทรัมป์ ที่บรรดาสื่ออเมริกาพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า “He does not know that he does not know” ซึ่งผลของการเป็นคนแบบนี้ เราก็คงเห็นๆ กันอยู่ตามหน้าสื่อ

ในโลกยุคใหม่ ที่ล้อห่วงโซ่ของสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองไว้ด้วยกันนั้น การได้คมความคิดที่หลากหลาย ไม่มีถูก ไม่มีผิด ลองได้ แก้ไขไปพร้อมๆ กันได้ เป็นสิ่งจำเป็นจริงๆ ครับ แต่ถ้าเราต้องเผชิญกับใครก็ตามที่คิดว่า ‘โลกทั้งหมดนี้ข้าเข้าใจหมดแล้ว…จงเชื่อ’ คงไม่มีอะไรที่จะแนะนำ นอกจาก…

หนีให้ห่างสักหมื่นลี้…

หนีให้พ้น…คนหลงทาง,วงเล่า,Rabbit Today

  • Dunning-Kruger Effect ผลงานวิจัยจาก Justin Kruger และ David Alan Dunning ได้รับรางวัล IG Nobel Prizes ที่ประกาศร่วมกับรางวัล Nobel สาขาจิตวิทยาในปี 2000
  • ผลงานเต็มคือ ‘Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One's Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments,’ Journal of Personality and Social Psychology, 77(6):1121-34, December 1999