ชีวิตและการงาน

Universal Design การออกแบบครอบจักรวาล

Published 14 ก.พ. 2019

By กฤษณพงศ์ เกียรติศักดิ์

Universal-Design-smart-living-Rabbit-Today-banner

ในที่สุดก็มาถึงยุคผู้สูงอายุครองเมือง โครงสร้างประชากรของโลกในวันนี้ได้เปลี่ยนไปแล้ว 

จากเดิมที่มุ่งเน้นการควบคุมอัตราการเกิดเพราะกลัวประชากรล้นโลก มาจนถึงวันที่วิทยาการทางสุขภาพและการแพทย์เจริญรุดหน้าไปอย่างกู่ไม่กลับ ทำให้อัตราการตายลดลง คนมีอายุยืนมากขึ้น วิทยาการในการรักษาสุขภาพในเชิงรุกมากขึ้น ส่วนอัตราการเกิดกลับลดลง โครงสร้างประชากรจึงเปลี่ยนไป 

เด็กเกิดน้อย โรงเรียนอนุบาล ประถม สถานรับเลี้ยงเด็ก ต้องปิดกิจการไป สถานพยาบาลอภิบาลผู้สูงอายุมีจำนวนมากขึ้น ธุรกิจการชะลอวัย รักษาสุขภาพผู้สูงอายุเกิดขึ้นใหม่มากมายราวดอกเห็ด เป็นยุคที่ประชากรในช่วงอายุ 45 ถึง 80 ปีครองโลก แล้วสังคมของเราพร้อมหรือยังกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้ โดยเฉพาะในวงการออกแบบและสถาปัตยกรรม ที่เรียกว่า การออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design

แต่จะว่าไป การออกแบบสำหรับผู้สูงอายุเช่นทางลาด ราวจับ และอื่นๆ นั้น มิได้มีไว้ตอบสนองต่อผู้สูงอายุเท่านั้น อย่างที่ทราบกันแล้ว การออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design ยังตอบสนองความต้องการของผู้พิการอีกด้วย และถ้ามองลึกเข้าไปในการใช้ชีวิตประจำวัน คำว่าผู้สูงอายุ ผู้พิการ ก็มีความหมายกว้างขวางขึ้น ซึ่งอาจจะหมายถึงกลุ่มคนทุกวัย ที่อาจจะมีความบกพร่องทางร่างกายชั่วคราวด้วย 

เช่นเด็กผู้ชายวัยรุ่นพลาดพลั้งจากการเตะฟุตบอล กล้ามเนื้อพลิกอักเสบ แขนขาเดาะ ขาหัก แขนหัก ผู้หญิงสาวตกรองเท้าส้นสูงเจ็บข้อเท้าเดินไม่ได้ หรือบางวันที่ดวงตาของเราอักเสบ ลืมแว่น แว่นแตก ตาเจ็บใส่คอนแทคเลนส์ไม่ได้ ทำให้มองไม่ชัด มองไม่เห็นชั่วคราว ฯลฯ ล้วนแล้วอยู่ในสถานะของผู้ใช้ผลงานออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design ทั้งสิ้น

จึงมาถึงคำถามที่ว่า ทุกวันนี้ประเทศไทยของเราพร้อมหรือยังสำหรับการก้าวเข้าสู่สังคมของการออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design?

เริ่มต้นจากบ้านหรือที่พักส่วนตัว บันได ทางลาด ราวจับ มีพร้อมหรือยัง ห้องน้ำมีความพร้อมสำหรับผู้สูงอายุ หรือผู้พิการทั้งถาวรและชั่วคราวหรือไม่ เมื่อเดินออกมาจากบ้าน ถนนหนทาง ทางเท้า พื้นที่สาธารณะต่างๆ พร้อมหรือไม่ สถานที่สาธารณะต่างๆ พร้อมหรือยัง 

สถานีขนส่งมวลชน รถสาธารณะ สถานที่ราชการ สำนักงาน ศูนย์การค้า โรงภาพยนตร์ ซูเปอร์มาร์เก็ต โรงเรียน มหาวิทยาลัย หรือแม้แต่โรงพยาบาล ฯลฯ ซึ่งนอกจากความพร้อมของการออกแบบที่จะรองรับความบกพร่องของสมรรถนะร่างการ ความพิการ หรือความชราแล้ว ยังต้องพร้อมไปถึงป้ายสัญลักษณ์ต่างๆ ที่ตอบสนองต่อการมองเห็น อ่านออก หรือเข้าใจได้ในทุกความแตกต่างของภาษาและพื้นฐานทางวัฒนธรรม 

รวมไปถึงสัญลักษณ์การแปลความหมายจากเสียงสัญญาณเตือนภัยต่างๆ เช่น เสียงสัญญาณให้หยุดหรือข้ามถนนได้สำหรับผู้พิการทางสายตา เสียงสัญญาณเตือนเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ เป็นต้น ซึ่งการกำหนดและการออกแบบให้สาธารณชนเข้าใจได้ทุกเพศ ทุกวัย ทุกภาษา ทุกระดับการศึกษา ทุกวัฒนธรรม เข้าใจตรงกันว่าเป็นเสียงสัญญาณที่สื่อสารว่าเกิดเหตุภัยพิบัติอะไรขึ้นและทำให้สาธารณชนเข้าใจว่าจะต้องปฏิบัติตัวอย่างไร เช่น รีบออกจากอาคารได้อย่างรวดเร็ว

นอกจากการออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design ในเรื่องที่กล่าวไปแล้วนั้น การออกแบบครอบจักรวาลยังรวมไปถึงการออกแบบผลิตภัณฑ์ ของใช้ต่างๆ ใกล้ตัวอีกด้วย ยกตัวอย่างเช่น ลูกบิด หรือมือจับบานประตู ลิ้นชัก ที่คำนึงถึงความง่ายสะดวกในการจับ ปิด-เปิด เพราะกำลังข้อมือของผู้สูงอายุหรือผู้พิการที่มีข้อจำกัด จากการใช้มือจับแบบลูกบิดมาเป็นแบบก้านที่สามารถกดลงเปิด-ปิดได้ง่ายกว่าการบิด การออกแบบภาชนะที่เปิด-ปิดฝาได้ง่าย การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ใช้แรงน้อยในการเปิด เป็นต้น 

จะเห็นได้ว่า โลกของการออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design นั้น เป็นเรื่องใกล้ตัวที่เราทุกคนทุกเพศทุกวัยมีโอกาสที่จะต้องอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องการการออกแบบเพื่อความสะดวกในการดำเนินกิจกรรมประจำวันให้สามารถเป็นไปตามปกติได้ มิใช่การออกแบบพิเศษเพื่อคนกลุ่มหนึ่งกลุ่มใด สมกับคำจำกัดความของการออกแบบครอบจักรวาล หรือ Universal Design นั่นเอง



Advertising