กินดื่ม

‘ไข่มดแดง’ ในความทรงจำ

Published 20 มี.ค. 2019

By สิทธิโชค ศรีโช

Ant-egg-tasty-Rabbit-Today-banner

บ้านสวนฤดูร้อนของชาวอีสาน ลมพัดใบมะม่วงไหวๆ ถึงจะมีผลมะม่วงติดผลเต็มต้น ชวนเปรี้ยวปากให้เก็บมาจิ้มน้ำปลาหวาน แต่ถ้าใครใจเสาะต้องเตือนว่า จงระวังให้ดี อย่าชะล่าใจไปอยู่ใกล้ต้นมะม่วงช่วงลมพัดแรง เพราะไม่อย่างนั้นจะโดนมดตะนอยที่หล่นจากรังบนยอดไม้กัดเอาได้

ชีวิตวัยเด็กของฉัน กิจกรรมการละเล่นก็เป็นไปตามประสาเด็กบ้านนอกบ้านนา แต่ที่จำประทับใจมาจนวันนี้ คือวีรกรรมเก็บไข่มดแดงจากต้นมะม่วงหลังสวนบ้านยาย การเก็บไข่มดแดงนั้นต้องอาศัยเทคนิคหลายอย่าง จึงจะได้ไข่มดแดงมากิน โดยรังมดตะนอยจะเป็นห่อกลมๆ เกิดจากการที่มดไปโน้มเอาใบมะม่วงแต่ละใบมา แล้วผสานขอบใบไม้ด้วยเยื่อขาวๆ ที่พวกมันผลิตขึ้น 

แต่ไม่ใช่รังมดทุกรังจะมีไข่มดหรอกหนา ถ้าดูไม่เป็นก็เสียแรงสอยรังมดลงมาให้มดกัดฟรีๆ วิธีสังเกตคือ หากรังมดรังใดมีไข่มด พวกมดมันจะผลิตเยื่อขาวๆ คล้ายใยแมงมุมห่อด้านนอกรังอีกครั้ง ถ้าเป็นเช่นนั้น ก็หมายตาไว้ได้เลยว่า ภายในจะมีไข่มดแดงเต็มไปหมด

เมื่อเล็งรังมดได้แล้ว ทีนี้ก็ต้องเตรียมอุปกรณ์ เริ่มจากไม้สอยไข่มดแดง (คนอีสานเรียกการสอยไข่มดแดงว่า ‘ต่อยไข่มดแดง’) ทำจากไม้ไผ่ยาวๆ ตรงช่วงใกล้กับปลายไม้ จะมัดตะกร้าไม้ไผ่สานเอาไว้ จากนั้นให้เตรียมน้ำใส่กะละมังไว้ พร้อมกับเศษผ้า และสุดท้ายก็คือ เตรียมใจโดนมดกัด พร้อมยาหม่องกันบวมเอาไว้หน่อยก็ดี

‘ไข่มดแดง’ ในความทรงจำ,กินดื่ม,Rabbit Today

เวลาต่อยไข่มดแดง ก็ให้นำปลายไม้กระทุ้งรังมดให้แตก ไข่มดที่อยู่ด้านในรังก็จะร่วงลงในตะกร้า พร้อมกับมดแดงอีกหลายตัว ครานี้ก็นำตะกร้าไปเทลงในกะละมังใส่น้ำที่เตรียมไว้ ตอนนี้คนที่ไปต่อยไข่มดแดงก็จะถูกมดแดงกัด ออกท่าออกทางกันดูตลกขบขัน จนกระทั่งท่าทางการต่อยไข่มดแดงนี้ถูกนำไปพัฒนาเป็นท่าร่ายรำของคนอีสานเลยทีเดียว

หลังจากเทไข่มดลงกะละมังน้ำ ในกะละมังจะมีทั้งไข่มด ราชินีมด และตัวมดอยู่รวมกัน วิธีนำมดออกก็คือ ให้ใช้เศษผ้าสะอาดที่เตรียมไว้ลงไปแกว่งในน้ำ พวกมดที่สลบเพราะจมน้ำจะเกาะติดกับผ้ามาเป็นพวง เราก็นำพวงมดนี้ไปทิ้งไว้ที่โคนต้นไม้ที่มันทำรังอย่างเดิม สักพักพวกมันก็จะฟื้นแล้วไต่กลับขึ้นรังมดไป เว้นแต่ตัวราชินีมดที่มีปีกและตัวใหญ่มีก้นสีเขียว เราเรียกมันว่า ‘แม่เป้ง’ อันนี้กินได้ ก็จะเก็บแยกไว้ต่างหากกับไข่มดแดงก้อนกลมๆ เล็กๆ สีขาวราวน้ำนม

ฉันจำได้แม่นว่า ครั้งแรกที่ต่อยไข่มดแดง ฉันทำเพียงลำพัง ไม่มีใครอยู่ใกล้ๆ ตอนนั้นจะเตรียมกะละมังไว้ 3 ใบ ใส่น้ำเต็มปริ่ม พอได้ไข่มดมาแล้ว ฉันก็จะโยนรังมดใส่กะละมังใบที่หนึ่ง แล้วตัวฉันเองก็กระโดดลงในกะละมังใบที่สองเพื่อล้างเอาพวกมดที่หล่นติดเสื้อมาออก แล้วก็กระโจนลงกะละมังที่สามเพื่อล้างตัว 

ความรู้สึกตอนนั้นฉันยังประทับใจ เพราะมันสนุกจริงๆ ทั้งได้ไข่มดมากิน ได้ท้าทายความรู้สึกของตัวเองว่าจะกล้าหรือไม่กล้ากับความเจ็บๆ คันๆ ที่มดมันกัดเอา แถมการได้กระโดดน้ำในช่วงอากาศร้อนๆ ในช่วงปิดเทอม มันช่างสนุกเหลือหลาย คลายร้อนได้ดี

‘ไข่มดแดง’ ในความทรงจำ,กินดื่ม,Rabbit Today

ความอร่อยของไข่มดแดงอยู่ตรงสัมผัสกรุบ ที่เมื่อเคี้ยวแล้วมีน้ำครีมรสมันๆ แตกอยู่ในปาก พวกผู้ใหญ่จะชอบเอามาก้อยกินดิบๆ ก็คือปรุงเครื่องเหมือนอย่างลาบ แต่ใส่ไข่มดดิบๆ ลงไปเคล้ากับเครื่องเลย ถ้าเด็กๆ อยากกินด้วย เขาก็จะเอาไข่มดไปคั่วกับน้ำในกระทะ โรยเกลือเล็กน้อย แล้วค่อยปรุงรส เพื่อสุขอนามัย 

นอกจากนี้ยังมีเมนูไข่มดแดงสุดคลาสสิกอีกหนึ่งเมนู นั่นก็คือ แกงผักหวานป่าใส่ไข่มดแดง ด้วยผักหวานป่านั้นจะแตกยอดช่วงฤดูร้อนพอดีกับที่มดแดงวางไข่ ชาวบ้านก็จะเก็บมาแกงคล้ายอย่างแกงเลียงผสมกัน บางบ้านก็ใส่ปลาย่างลงไปด้วย เพิ่มกลิ่นหอมชวนกินขึ้นไปอีก 

ส่วนพวกผู้ใหญ่ผู้ชายที่ห่ามๆ ยังมีเมนูสุดโหดอีกอย่างหนึ่งซึ่งต้องใจกล้ามากๆ นั่นคือ การนำไก่สดที่ลวกน้ำร้อนถอนขนหมดแล้ว ซุกเข้าไปในรังมด แล้วทิ้งไว้อย่างนั้น พวกมดจะมารุมกัดตัวไข่และปล่อยกรดเปรี้ยวๆ ลงไปในเนื้อไก่ พอได้เวลาก็จะไปนำไก่ตัวนั้นไปปิ้งกิน จะได้ไก่รสเปรี้ยวนิดๆ มีกลิ่นของกรดมด เขาว่าอร่อยกันนัก แต่ฉันเองก็ไม่เคยลองชิม

‘ไข่มดแดง’ ในความทรงจำ,กินดื่ม,Rabbit Today

ส่วนพวกเด็กๆ ‘ไข่เจียวไข่มดแดง’ เป็นจานโปรดที่สุด วิธีทำก็ง่ายๆ ทำอย่างไข่เจียว แค่เติมไข่มดลงไป พอสุกก็จะได้ไข่เจียวที่มีสัมผัสกรุบๆ เวลากิน กินกับข้าวเหนียวอร่อยเด็ด

ทว่าสมัยนี้ กิจกรรมต่อยไข่มดแดงคงไม่ค่อยมีใครทำกันแล้ว เพราะเดี๋ยวนี้เขาเลี้ยงมดแดงไว้กินไข่เป็นธุรกิจ เราจึงหาไข่มดแดง แม่เป้ง กินกันได้ตลอดปี แถมมีบรรจุกระป๋องขายกันแล้ว ซึ่งคนเลี้ยงมดเขาก็พัฒนา ไม่ต้องนำไข่มดมาใส่ลงน้ำแล้ว แต่จะเทไข่มดและตัวมดที่ได้มาลงในถาดแป้งมัน พวกมดพอถูกแป้งมันมันก็จะไต่หนี ทิ้งแต่ไข่มดเอาไว้ ไข่มดคลุกแป้งนี้จะไม่เสียง่าย เพราะไม่ได้ผ่านความชื้นจากน้ำนั่นเอง  

สำหรับฉัน ทุกวันนี้ไม่ได้ไปต่อยไข่มดแดงกินอย่างเด็กๆ แต่พอเขียนเล่าให้คุณผู้อ่านฟัง ภาพในวันวานก็กลับมาทำให้ใจปริ่มสุขขึ้นมาพร้อมกับความรู้สึกเจ็บๆ คันๆ เพราะถูกพวกมดหวงไข่รุมกัด ก็ยังจำได้ดี นับว่าเป็นความทรงจำฤดูร้อนสุดจี๊ดที่ยากจะลืมเลือนเลยทีเดียว



Advertising