กินดื่ม

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว

Published 7 พ.ย. 2018

By สิทธิโชค ศรีโช

thai-desserts-for-religious-ceremonies-tasty-Rabbit-Today-banner

เมืองไทยคือเมืองข้าว เราปลูกข้าวกันมายาวนาน อ้างอิงจากร่องรอยแกลบในเครื่องปั้นดินเผาอายุกว่า 5,400 ปี ที่  จ.ขอนแก่น นอกจากนี้อีกสิ่งที่ฉันสัมผัสได้ก็คือ เมืองไทยยังเป็น ‘เมืองบุญ’ แน่นอนว่าการทำบุญเชื่อมโยงกับศาสนา โดยเฉพาะศาสนาพุทธ พราหมณ์ ผสานกับการถือผีแบบโบราณ และทุกงานบุญ ‘ขนมจากข้าว’ คือสิ่งสำคัญที่ขาดไม่ได้

ฉันเคยคุยกับ ผศ.ดร.ภูชิษย์ สว่างสุข อาจารย์ประจำคณะศึกษาศาสตร์ และภาควิชาคหกรรมศาสตร์ ม.รามคำแหง ผู้เป็นเจ้าของงานวิจัยเรื่อง อาหารไทยในวัฒนธรรมข้าว ท่านตั้งข้อสันนิษฐานคำว่า ‘ขนม’ มาจากคำว่า ‘ข้าว’ กับ ‘นม’ ซึ่งหมายถึงระยะเวลาที่ข้าวเป็นน้ำนม มีกลิ่นหอมดุจดอกชมนาด และนำมาบีบคั้นได้น้ำนมที่มีกลิ่นหอม เรียก ‘ข้าวยาคู’ เชื่อว่า ต้นข้าวมีวิญญาณของพระแม่โพสพสถิตอยู่ เมื่อทำข้าวยาคูถวายพระก็จะเป็นบุญทั้งเกษตรกรและต้นข้าว ถือเป็นการขอบคุณพระแม่โพสพ โดยจะทำถวาย 5-9 ครั้ง ในพระราชนิพนธ์ของรัชกาลที่ 2 เรื่อง พระราชพิธี 12 เดือน ยังเล่าถึงอดีตชาติของพระอัญญาโกณฑัญญะ ว่าชาติก่อนที่จะได้มาเกิดเป็นศิษย์ของพระพุทธเจ้า ได้ทำข้าวยาคูถวายพระภิกษุสงฆ์ถึง 9 ครั้ง อานิสงส์จึงทำให้มาเกิดเป็นพระอัญญาโกณฑัญญเถรเจ้า ซึ่งพอฟังพระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ก็บรรลุก่อนใครเพื่อนนั่นเอง

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว,กินดื่มเที่ยว,Rabbit Today

นอกจากข้าวยาคูแล้ว ยังมีขนมไทยในงานบุญอีกหลายอย่างที่ทำจากข้าว ซึ่งทั้งหมดแทบไม่ได้ตั้งต้นคิดค้นให้คนกิน แต่มุ่งเน้นทำถวายสิ่งศักดิ์สิทธิ์มากกว่า สังเกตได้จากคนโบราณจะได้กินขนมก็ต้องรองานเทศกาล เขาไม่ทำขนมกันพร่ำเพรื่อด้วยน้ำตาลเป็นของแพง ต้องเก็บไว้ใช้ในโอกาสสำคัญ ครานี้มาดูกันว่าตลอดปีมีขนมไทยจากข้าวอะไรบ้างที่ทำถวายพระกัน

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว,กินดื่มเที่ยว,Rabbit Today

ช่วงต้นปีเดือน ก.พ. คนอีสานทำบุญข้าวจี่ นำข้าวเหนียวใหม่นึ่งสุกมาปั้นชุบไข่ จี่ไฟให้ไข่สุก ถวายพระ บ้างก็ใส่น้ำตาลอ้อยด้านในด้วยเพิ่มรสหวาน พอเดือน เม.ย. ประเพณีสงกรานต์ คนไทยเชื้อสายมอญนอกจากจะทำของว่างอย่างข้าวแช่ถวายพระ ไหว้บรรพบุรุษ และนางสงกรานต์แล้ว ยังมีข้าวเหนียวแดง และกาละแม ถวายพระด้วย ส่วนคนไทยภาคเหนือทำขนมจ็อก หรือขนมเทียนไส้มะพร้าวทึนทึกผัดกับน้ำตาล บางคนทำไส้เค็มจากถั่วเขียวก็มี ถวายพระในประเพณีปีใหม่เมือง 

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว,กินดื่มเที่ยว,Rabbit Today

เดือน ก.ค. ประเพณีเข้าพรรษา นิยมทำข้าวต้มมัดถวายพระ เชื่อว่าคู่รักใดถวายข้าวต้มมัดในวันเข้าพรรษา จะได้ครองคู่กันยาวนาน ล่วงสู่เดือน ก.ย. วันสารทไทย (บางปีไปตกที่ต้นเดือน ต.ค.) นิยมถวายกระยาสารท คู่กับกล้วยไข่

ส่วนภาคใต้ที่ จ.พัทลุง มีประเพณีชิงเปรต ทำบุญสื่อสารถึงบรรพบุรุษที่ล่วงลับ มีขนมเจาะหู ทำจากแป้งข้าวเล็บนก ซึ่งเป็นข้าวพันธุ์พื้นเมือง หน้าตาคล้ายโดนัททอด เชื่อว่าจะกลายเป็นเหรียญเงินไว้ใช้ในยมโลก

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว,กินดื่มเที่ยว,Rabbit Today

เดือน ต.ค. วันออกพรรษา นิยมทำข้าวต้มลูกโยนถวายพระ ตามคติความเชื่อว่า จะได้โยนไปถึงบาตรของพระพุทธองค์ ที่เสด็จกลับจากเทศนาธรรมให้พระมารดา ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ขณะที่ชาวอีสานจะกวนข้าวสำมะปิ (สำมะปิ แปลว่า หลายอย่างรวมกัน) หรือข้าวทิพย์ ถวายพระ ก่อนวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 โดยคติความเชื่อนี้เลียนแบบข้าวมธุปายาสที่นางสุชาดาทำถวายพระพุทธเจ้า ข้าวสำมะปินี้มีส่วนผสมกว่า 50 ชนิด แต่วัตถุดิบหลักที่ขาดไม่ได้คือ น้ำข้าวยาคูที่คั้นจากข้าวอ่อนนำมากวนในกระทะด้วยหญิงพรหมจรรย์ นุ่งขาวห่มขาว เชื่อกันว่าใครได้กินข้าวสำมะปิ จะมีสติปัญญาเป็นเลิศ

ขนมพุทธบูชาจากนาข้าว,กินดื่มเที่ยว,Rabbit Today

เดือน พ.ย. นับตั้งแต่หลังออกพรรษา มาสิ้นสุดวันลอยกระทง จะเป็นประเพณีทอดกฐิน ชาวอีสานจะทำข้าวต้มแดก ซึ่งทำจากข้าวเหนียวดิบแช่น้ำค้างคืนก่อนนำมาตำให้ละเอียด ผสมกล้วยสุกบด ถั่วลิสงคั่ว มะพร้าวทึนทึกขูด และน้ำตาล
เคล้าจนเข้ากันแล้วนำไปห่อใบตองนึ่งสุกถวายพระกัน 

ถึงตรงนี้ต้องออกตัวก่อนว่า ฉันเล่าจากข้อมูลที่มีอยู่ในมือ ถ้าสืบค้นกันเพิ่มขึ้นอีกก็เชื่อว่าน่าจะมีขนมไทยจากข้าวสำหรับงานบุญอีกมากมายที่ยังไม่ได้กล่าวถึง ทว่าเรื่องจำนวนคงไม่สำคัญอะไรมากนัก หากมองถึงหลักใหญ่ใจความ นั่นคือ ขนมมงคลจากข้าวทั้งหลาย ล้วนดีไซน์เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ส่งบุญถึงญาติกาผู้ล่วงลับ แลเป็นเสบียงบุญตุนไว้ให้ผู้ทำ ได้หนุนนำตนสู่นิพพาน ด้วยรู้จักให้มีใจเป็นทานนั่นเอง



Advertising