Phramahamonthie-Group-coronation-Rabbit-today-banner

พระบรมมหาราชวังแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ มีหัวใจสำคัญอยู่ที่ ‘พระมหาปราสาท’ และ ‘พระราชมณเฑียรสถาน’ ซึ่งเป็นที่ประทับ ที่เสด็จออกมหาสมาคม รับพระราชสาส์นจากทูตานุทูตต่างประเทศ รวมทั้งในสมัยก่อนยังเป็นที่เสด็จออกขุนนางเพื่อปรึกษาราชการแผ่นดิน จึงถือเป็นศูนย์กลางของการปกครองด้วย 

นอกจากนี้ ยังเป็นสถานที่สำหรับประกอบพระราชพิธีสำคัญของประเทศ โดยเฉพาะ ‘พระราชพิธีบรมราชาภิเษก’ 

ในการสร้างพระมหาปราสาทและพระมหามณเฑียรนั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้ยึดถือแบบแผนของพระราชวังหลวงสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นหลัก แม้แต่ขนาดและรูปร่างของพระที่นั่งก็ยังโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใกล้เคียงกับพระที่นั่งองค์ต่างๆ ในพระราชวังหลวงของกรุงศรีอยุธยาอีกด้วย

หมู่พระมหามณเฑียร,พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ๒๕๖๒,Rabbit Today

แผนผังของหมู่พระมหามณเฑียร

  • พระที่นั่งอมรินทร์วินิจฉัยมไหสูรยพิมาน เป็นที่เสด็จออกว่าราชการ เสด็จออกขุนนาง ประกอบพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา และเสด็จออกรับทูตต่างประเทศ
  • พระที่นั่งไพศาลทักษิณ เป็นที่ประทับทรงพระสำราญ และประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
  • หอพระสุลาลัยพิมาน เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป
  • ท้องพระโรงหน้า
  • พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน เป็นวิมานที่บรรทม
  • พระปรัศว์ ซ้ายและขวาเป็นที่ประทับของฝ่ายใน
  • องค์ตะวันออก
  • องค์กลาง
  • องค์ตะวันตก
  • ท้องพระโรงหลัง
  • หอพระธาตุมณเฑียร เป็นที่ประดิษฐานพระบรมอัฐิของสมเด็จพระไอยกาธิบดี พระอัยยิกา พระชนกนาถ และพระบรมราชชนนี

พระมหามณเฑียร เป็นหมู่พระที่นั่งภายในพระบรมมหาราชวัง โดยรัชกาลที่ 1 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2325 เพื่อทรงใช้เป็นที่ประทับและเป็นพระราชพิธีมณฑลในพระราชพิธีปราบดาภิเษก 

เดิมเป็นพระที่นั่งขนาดใหญ่เชื่อมต่อกัน 3 องค์ ชื่อว่า ‘พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน’ ต่อมา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานนามพระที่นั่งใหม่สำหรับแต่ละองค์ โดยเป็นนามที่คล้องจองกัน ได่แก่ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหสูรยพิมาน 

ปัจจุบัน พระมหามณเฑียรได้ใช้เป็นพระราชพิธีมณฑลสำหรับประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกและพระราชพิธีสำคัญอื่นๆ ในพระมหากษัตริย์ทุกรัชกาลในราชวงศ์จักรีสืบเนื่องกันมา 

พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน เป็นพระที่นั่งองค์ประธานของพระที่นั่งในหมู่พระมหามณเฑียร ก่อสร้างในรูปลักษณะของสถาปัตยกรรมไทยองค์พระที่นั่งก่ออิฐถือปูน สร้างเป็น 3 องค์แฝด ภายนอกเป็นระเบียงรายล้อมด้วยเสานางจรัลอยู่ทุกด้าน เป็นพระวิมานที่บรรทมของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก เสด็จประทับอยู่เป็นประจำ 

พระที่นั่งไพศาลทักษิณ เป็นพระที่นั่งต่อกับท้องพระโรงหน้าพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ทางทิศเหนือ ทรงใช้เป็นที่ประทับทรงพระสำราญหรือให้ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท และใช้เป็นพระราชพิธีมณฑลในการประกอบพิธีบรมราชาภิเษกในทุกรัชกาล พระที่นั่งไพศาลทักษิณเป็นที่ประดิษฐานของปูชนียวัตถุสำคัญ 3 อย่าง คือ 

  • พระสยามเทวาธิราช ประดิษฐานอยู่ในพระวิมานตอนกลางองค์พระที่นั่ง ตรงพระทวารเทวราชมเหศวร
  • พระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ เป็นที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงประทับรับน้ำอภิเษกในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ประดิษฐานอยู่เกือบสุดองค์พระที่นั่ง ด้านทิศตะวันออก
  • พระที่นั่งภัทรบิฐ เป็นที่ประทับรับเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ เครื่องบรมราชูปโภคอันเป็นโบราณมงคล รับพระแสงราชศัสตราวุธ และพระแสงอัษฎาวุธในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ประดิษฐานอยู่ตอนหน้าสุดองค์พระที่นั่ง ด้านทิศตะวันตก

พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน อยู่ติดกับพระที่นั่งไพศาลทักษิณ ทางทิศเหนือ เป็นท้องพระโรงสำหรับเสด็จออกฝ่ายหน้า เช่น เสด็จออกขุนนาง ออกมหาสมาคม ออกทรงบำเพ็ญพระราชกุลต่างๆ พระที่นั่งองค์นี้ใช้เป็นพระราชพิธีมณฑลในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ มีพระราชบัลลังก์ตั้งอยู่ 2 องค์ คือ 

  • พระที่นั่งบุษบกมาลามหาจักรพรรดิพิมาน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น เป็นบุษบกประกอบท้ายเกรินทั้ง 2 ข้าง ที่ท้ายเกรินปักฉัตรลายทอง 7 ชั้น ประดิษฐานอยู่ที่ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย สำหรับพระมหากษัตริย์เสด็จขึ้นประทับ ในวโรกาสเสด็จออกฝ่ายหน้าในงานมหาสมาคม หรือประดิษฐานปูชนียวัตถุในพระราชพิธี ปัจจุบันใช้ประดิษฐานพระพุทธรูปประจำพระชนมวารของพระมหากษัตริย์ อัครมเหสี ในการพระราชพิธีสำคัญ
  • พระที่นั่งพุดตานกาญจนสิงหาสน์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นพระราชบัลลังก์ทองขนาดย่อม เมื่อมีพระราชพิธีจะเชิญมาทอดบนพระราชบัลลังก์ภายใต้พระนพปฎลมหาเศวตฉัตรอีกชั้นหนึ่ง ในพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระมหากษัตริย์จะเสด็จขึ้นประทับบนพระราชบัลลังก์นี้ เพื่อเสด็จออกมหาสมาคมเป็นครั้งแรกในรัชกาลของพระองค์ และในวันเฉลิมพระชนมพรรษาของทุกปี เพื่อรับการถวายพระพรชัยมงคล

แหล่งข้อมูล: ประมวลองค์ความรู้ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก กระทรวงวัฒนธรรม จัดพิมพ์เนื่องในมหามงคลการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562, การเสด็จขึ้นครองราชย์ พระราชพิธี คติ ความหมาย และสัญลักษณ์แห่ง “สมมติเทวราช” โดย นภาพร เล้าสินวัฒนา พุทธศักราช 2549